UPRAWNIENIA DLA ŻOŁNIERZY NADTERMINOWEJ ZASADNICZEJ SŁUŻBY WOJSKOWEJ POSZKODOWANYCH W POLSKICH KONTYNGENTACH WOJSKOWYCH 

ZABEZPIECZENIE I OPIEKA NAD ŻOŁNIERZAMI, KTÓRZY UCIERPIELI FIZYCZNIE BĄDŹ PSYCHICZNIE
Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom i potrzebom żołnierzy poszkodowanych w misjach wojskowych prowadzonych poza granicami Polski, resort obrony narodowej podejmuje nieustanne wysiłki prawne i organizacyjne, aby zadośćuczynić wszelkim stratom poniesionym przez tych żołnierzy, zarówno zdrowotnym, moralnym jak i psychicznym.
Przygotowany i realizowany w resorcie obrony narodowej pakiet świadczeń socjalnych skierowany do żołnierzy poszkodowanych, jak również ich rodzin obejmuje między innymi:
• świadczenia odszkodowawcze,
• ochronę ubezpieczeniową,
• zapomogi pieniężne,
• renty inwalidzkie i rodzinne,
• należności przy zwolnieniu ze służby i pośmiertne.
Dodatkowo żołnierze poszkodowani w operacjach pokojowych uprawnieni są również do pomocy psychologicznej oraz świadczeń opieki zdrowotnej.

Większość ze wskazanych uprawnień została wprowadzona w życie w ostatnich latach, co świadczy o tym, że resort obrony narodowej nie pozostaje obojętny wobec problemu poszkodowanych oraz ich rodzin.
Obecnie również przygotowano projekt ustawy o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz zmianie niektórych innych ustaw, który ma na celu:
• rozszerzenie pomocy rekonwersyjnej na członków najbliższej rodziny żołnierza, który zaginął lub poniósł śmierć w związku z wykonywaniem zadań służbowych,
• zagwarantowanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki dla dziecka po zmarłym żołnierzu,
• wprowadzenie możliwości przyznania zapomogi byłemu żołnierzowi niezawodowemu,
Obecnie projekt ten znajduje się w Parlamencie. 

POMOC DLA ŻOŁNIERZY POSZKODOWANYCH
1. Pomoc psychologiczna.
Biorąc pod uwagę wynikające z warunków służby poza granicami kraju ryzyko wystąpienia negatywnych i długofalowych konsekwencji – szczególnie w obszarze kondycji psychicznej żołnierzy – psycholodzy pracujący w jednostkach wojskowych realizują program psychologicznego przygotowania żołnierzy do pełnienia służby poza granicami państwa. Również w trakcie służby w Polskich Kontyngentach Wojskowych żołnierzom w nich służących zapewniona jest osłona psychologiczna realizowana przez psychologów służących i pracujących w komponentach kontyngentów.
Po zakończeniu służby poza granicami państwa oraz po powrocie do macierzystej jednostki żołnierze mają zapewnioną opiekę psychologiczną ze strony psychologów pracujących w jednostkach wojskowych. Psycholodzy przeprowadzają rozmowy ze wszystkimi żołnierzami, którzy wrócili z misji, deklarują swoją pomoc w sytuacjach pojawienia się odroczonych efektów stresu występującego na misji bądź pomoc w rozwiązywaniu problemów z psychologiczną adaptacją po powrocie do kraju. We współpracy z personelem medycznym jednostki, dowódcą jednostki i dowódcami niższych szczebli, oficerami pionu wychowawczego oraz kapelanem tworzą system monitoringu kondycji psychicznej żołnierzy.
Psycholodzy w ramach szkolenia pododdziałów, informują żołnierzy o ewentualnych psychologicznych konsekwencjach zdarzeń traumatycznych, sposobach radzenia sobie oraz pomagania innym, a także o formach pomocy oraz miejscach, w których można uzyskać profesjonalną pomoc, również poza strukturami wojska.
Jednocześnie w jednostce wojskowej oficer wychowawczy i psycholog, w razie potrzeby, udzielają wsparcia rodzinie żołnierzy, którzy wyjechali na misję.

2. Świadczenia opieki zdrowotnej.
W ubiegłym roku weszły w życie znowelizowane przepisy ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 210, poz. 2135 z późn. zm.). W myśl przepisów tej ustawy:
- uprawniony żołnierz korzysta ze świadczeń opieki zdrowotnej, o których mowa w art. 20 ustawy (świadczenia opieki zdrowotnej w szpitalach i świadczenia specjalistyczne w ambulatoryjnej opiece zdrowotnej), w zakresie leczenia urazów i chorób nabytych podczas wykonywania zadań poza granicami państwa, poza kolejnością (art. 24a),
- świadczenia opieki zdrowotnej, o których mowa w załączniku do ustawy, oraz odpłatne świadczenia opieki zdrowotnej udzielane są uprawnionemu żołnierzowi także po ich zwolnieniu ze służby, w związku z urazami i chorobami nabytymi podczas wykonywania zadań poza granicami państwa, pokrywa się z budżetu państwa z części pozostającej w dyspozycji Ministra Obrony Narodowej (art. 42 ust. 1),
- uprawnionemu żołnierzowi przysługuje bezpłatne zaopatrzenie w leki umieszczone w wykazach leków podstawowych i uzupełniających oraz leki recepturowe na czas leczenia urazów lub chorób nabytych podczas wykonywania zadań poza granicami państwa (art. 44 ust. 1 a),
- uprawnionemu żołnierzowi, w zakresie leczenia urazów lub chorób nabytych podczas wykonywania zadań poza granicami państwa, przysługuje prawo do bezpłatnych wyrobów medycznych będących przedmiotami ortopedycznymi i środków pomocniczych (art. 47 ust. 1 a),
- dla uprawnionego żołnierza, w zakresie leczenia urazów lub chorób nabytych podczas wykonywania zadań poza granicami państwa nie jest wymagane skierowanie do korzystania z ambulatoryjne świadczeń specjalistycznych (art. 57 pkt 12).
W związku z powyższym, żołnierze, którzy doznali urazu lub zachorowali podczas wykonywania zadań służbowych poza granicami państwa mają prawo do korzystania z wyżej wymienionych świadczeń opieki zdrowotnej, na podstawie dokumentu potwierdzającego przysługujące uprawnienia – rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z dnia 9 listopada 2007 r. w sprawie dokumentu potwierdzającego uprawnienia przysługujące osobie poszkodowanej podczas wykonywania zadań służbowych poza granicami państwa (Dz. U. Nr 216, poz. 1608).
Wszyscy żołnierze po powrocie z misji poza granicami kraju są poddawani badaniom, których zakres określa załącznik nr 2 do decyzji Ministra Obrony Narodowej Nr 283MON z dnia 23 września 2004 r. w sprawie badań lekarskich, certyfikatów zdrowia oraz profilaktyki przeciwepidemicznej dla żołnierzy niezawodowych, skierowanych do służby i pracowników resortu obrony narodowej, skierowanych do pracy poza granicami państwa oraz powracających do kraju po jej zakończeniu, jak również szczepień profilaktycznych i profilaktyki przeciwepidemicznej żołnierzy zawodowych (Dz. Urz. MON Nr 12, poz. 134 z późn. zm.).
W przypadku stwierdzenia konieczności leczenia zapewnia się każdemu żołnierzowi stosowną opiekę w zakresie pomocy medycznej i psychologicznej.
Żołnierze mogą skorzystać z opieki specjalistów-lekarzy i psychologów
w Wojskowym Instytucie Medycznym, w Wojskowych Szpitalach Klinicznych, Szpitalach Wojskowych i Szpitalach Uzdrowiskowo-Rehabilitacyjnych. Może być także udzielona pomoc specjalistyczna ambulatoryjna, świadczona między innymi w Poliklinikach i Poradniach, które działają przy wyżej wymienionych szpitalach oraz Wojskowych Specjalistycznych Przychodniach Lekarskich.
Inną formą pomocy żołnierzom wracającym z misji poza granicami państwa,
w ramach programu osłony psychologicznej, są 14 dniowe turnusy leczniczo – profilaktyczne, na które żołnierze są kierowani zgodnie z ust. 21 powołanej wyżej decyzji Ministra Obrony Narodowej Nr 283MON z dnia 23 września 2004 r.
Turnusy te są organizowane na okres 14 dni w wojskowych szpitalach uzdrowiskowo-rehabilitacyjnych - samodzielnych publicznych zakładach opieki zdrowotnej.

3. Zapomogi pieniężne.
W ramach pomocy pieniężnej dla poszkodowanych ze strony resortu obrony narodowej przyznawane są zapomogi pieniężne.
Na podstawie przepisów ustawy z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy niezawodowych (Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693 z późn. zm.) oraz rozporządzenia Ministra Obrony Narodowej z dnia 5 października 2005 r. w sprawie warunków i trybu przyznawania nagród i zapomóg żołnierzom niezawodowym (Dz. U. Nr 206, poz. 1717), zapomogi pieniężne mogą być przyznawane żołnierzom niezawodowym w przypadkach zdarzeń losowych, klęsk żywiołowych, długotrwałej choroby lub śmierci członka rodziny oraz innych przyczyn powodujących istotne pogorszenie warunków materialnych.
Zapomogi przyznaje dowódca jednostki wojskowej zajmujący stanowisko służbowe dowódcy batalionu, równorzędne lub wyższe – w stosunku do wszystkich żołnierzy niezawodowych odbywających służbę w podległej jednostce wojskowej. Zapomogi są przyznawane z inicjatywy ww. dowódcy albo na wniosek przełożonego żołnierza niezawodowego. Z uzasadnionym wnioskiem do ww. dowódcy może wystąpią także zainteresowany żołnierz niezawodowy lub członek rodziny żołnierza niezawodowego, który zmarł lub zaginął podczas wykonywania zadań służbowych.
Dowódca jednostki wojskowej, w której zmarły lub zaginiony żołnierz pełnił ostatnio służbę wojskową, informuje małżonka żołnierza zawodowego, a w razie braku małżonka - dzieci lub rodziców, o możliwości wystąpienia z wnioskiem o przyznanie zapomogi. Zapomoga może być przyznana jednorazowo, w okresie od dnia śmierci lub zaginięcia do 3 miesięcy po zaistnieniu tych okoliczności.
W szczególnie uzasadnionych przypadkach zapomogę może przyznać Minister Obrony Narodowej.

4. Odszkodowania.
Na podstawie przepisów ustawy z dnia 11 kwietnia 2003 r. o świadczeniach odszkodowawczych przysługujących w razie wypadków i chorób pozostających w związku ze służbą wojskową (Dz. U. Nr 83, poz. 760 z późn. zm.) żołnierzom przysługuje odszkodowanie w razie stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu wskutek wypadku lub choroby.
Jednorazowe odszkodowanie przysługuje żołnierzowi, który wskutek wypadku albo choroby doznał stałego lub długotrwałego uszczerbku na zdrowiu. Uszczerbek na zdrowiu uważa się za:
• stały – jeżeli powoduje upośledzenie czynności organizmu nie rokujące poprawy,
• długotrwały – jeżeli powoduje upośledzenie czynności organizmu na okres przekraczający sześć miesięcy, mogące ulec poprawie.
Jednorazowe odszkodowanie przysługuje, jeżeli żołnierz:
1) doznał uszczerbku na zdrowiu lub zmarł wskutek wypadku w ciągu 3 lat od dnia wypadku;
2) doznał uszczerbku na zdrowiu wskutek choroby nie później niż w ciągu 3 lat od dnia zwolnienia z czynnej służby wojskowej;
3) zmarł wskutek choroby w ciągu 3 lat od dnia ustalenia uszczerbku na zdrowiu wskutek tej choroby, nie później jednak niż w ciągu 3 lat od dnia zwolnienia
z czynnej służby wojskowej.
Wysokość jednorazowego odszkodowania uzależniona jest od wielkości uszczerbku na zdrowiu.

5. Świadczenia rentowe.
Na podstawie ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87 z późn. zm.) renta inwalidzka dla inwalidy wojskowego wynosi miesięcznie:
1) dla inwalidztwa powstałego w związku ze służbą wojskową:
- dla I i II grupy inwalidów - 100% podstawy wymiaru
- dla III grupy inwalidów - 75% podstawy wymiaru
2) dla inwalidztwa powstałego bez związku ze służbą wojskową:
- dla I i II grupy inwalidów - 80% podstawy wymiaru
- dla III grupy inwalidów -60% podstawy wymiaru

Obecnie podstawę wymiaru renty inwalidzkiej stanowi zwaloryzowana kwota 1.775,89 zł. Do renty inwalidzkiej przysługuje dodatek pielęgnacyjny z tytułu zaliczenia do I grupy inwalidów, na zasadach określonych w przepisach o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W razie śmierci lub zaginięcia żołnierza w czasie wykonywania zadań służbowych poza granicami państwa, związanych z udziałem w konflikcie zbrojnym lub dla wzmocnienia sił państwa albo państw sojuszniczych, misji pokojowej, akcji zapobieżenia aktom terroryzmu lub ich skutkom - renta rodzinna przysługuje małżonkowi bez względu na wiek i stan zdrowia.

6. Uprawnienia inwalidów wojskowych
Inwalida wojskowy jest uprawniony do:
• skierowania go na pobyt w sanatorium co najmniej raz na 3 lata niezależnie od przysługującego mu z tytułu zatrudnienia urlopu wypoczynkowego, jeżeli wymaga leczenia sanatoryjnego,
• ulgi 100% przy przejazdach tramwajami i autobusami (trolejbusami) komunikacji miejskiej, bez względu na miejsce zamieszkania,
• ulgi w wysokości 37% w komunikacji krajowej przy przejazdach środkami publicznego transportu zbiorowego kolejowego w 1 i 2 klasie pociągów i autobusowego w komunikacji zwykłej, przyspieszonej i pospiesznej - na podstawie biletów jednorazowych,
• bezpłatnego otrzymania motorowego wózka inwalidzkiego albo otrzymania pomocy finansowej na częściowe pokrycie kosztu zakupu przydzielonego mu samochodu osobowego, jeżeli inwalidztwo utrudnia w znacznym stopniu poruszanie się i korzystanie z publicznych środków lokomocji,
• zapewnienia mu pracy odpowiadającej jego sprawności fizycznej i kwalifikacjom zawodowym,
• korzystania z pierwszeństwa w umieszczeniu, na jego wniosek, w domu kombatanta lub w domu pomocy społecznej, jeśli wymaga szczególnej opieki,
• zwolnienia z opłat abonamentowych za używanie odbiorników radiowych i telewizyjnych,
• refundacji w wysokości 50% opłaconej składki na obowiązkowe ubezpieczenie odpowiedzialności cywilnej posiadaczy pojazdów samochodowych lub na dobrowolne ubezpieczenie casco pojazdów samochodowych dla inwalidy zaliczonego do I i II grupy inwalidów

7. Ubezpieczenie.
Ubezpieczenie od następstw nieszczęśliwych wypadków (NNW) żołnierzy skierowanych do polskich kontyngentów wojskowych (PKW) poza granicami państwa jest realizowane na podstawie umowy ubezpieczenia zawieranej z zakładem ubezpieczeń.
Odrębna umowa zawierana jest między Dowódcą Operacyjnym a ubezpieczycielem. 


NOWE ROZWIĄZANIA W PROJEKTOWANYCH AKTACH PRAWNYCH

Wychodząc naprzeciw oczekiwaniom i potrzebom żołnierzy poszkodowanym w misjach wojskowych prowadzonych poza granicami Polski, w resorcie obrony narodowej opracowany został projekt ustawy o zmianie ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz zmianie niektórych innych ustaw, który przewiduje niżej wymienione rozwiązania.
1. Zmiany w ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 241, poz. 2416, z późn. zm.).
Proponuje się dodanie nowego przepisu, na mocy którego żołnierze zwolnieni z czynnej służby wojskowej w wyniku obrażeń lub chorób mających związek z pełnieniem służby wojskowej będą mogli skorzystać z pomocy rekonwersyjnej. Członkowie rodziny żołnierzy, którzy zaginęli lub ponieśli śmierć w związku z wykonywaniem zadań służbowych, będą objęci powyższymi uprawnieniami, świadczonymi przez organy wojskowe właściwe do spraw aktywizacji zawodowej.
2. Zmiana w ustawie z dnia 29 maja 1974 r. o zaopatrzeniu inwalidów wojennych
i wojskowych oraz ich rodzin (Dz. U. z 2002 r. Nr 9, poz. 87, z późn. zm.).
Proponuje się zagwarantowanie pomocy pieniężnej na kontynuowanie nauki dziecku, któremu przysługuje renta rodzinna przyznana w ramach uprawnień rodzin zmarłych żołnierzy i inwalidów wojskowych. Projektowane zmiany zabezpieczą możliwość kontynuowania nauki przez osierocone dzieci żołnierzy niezawodowych.
3. Zmiany w ustawie z dnia 17 grudnia 1974 r. o uposażeniu żołnierzy niezawodowych
(Dz. U. z 2002 r. Nr 76, poz. 693, z późn. zm.).
Podobnie jak w nowelizacji ustawy z dnia 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, zakłada się, że w przypadku zaginięcia żołnierza w związku
z wykonywaniem zadań służbowych lub jego śmierci Minister Obrony Narodowej będzie przyznawał zapomogę członkom rodziny żołnierza.
Przewiduje się również, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach Minister Obrony Narodowej będzie mógł przyznawać zapomogę byłemu żołnierzowi, który został zwolniony
z czynnej służby wojskowej w trakcie jej trwania, w wyniku uznania go – ze względu na stan zdrowia – za trwale lub czasowo niezdolnego do czynnej służby wojskowej, w następstwie zranień, kontuzji i innych obrażeń lub chorób mających związek z pełnieniem czynnej służby wojskowej.
Jednocześnie w resorcie obrony narodowej trwają prace nad projektem ustawy o weteranach wojskowych misji pokojowych i stabilizacyjnych, w którym zakłada się uregulowanie kwestii wielokrotnie podnoszonych przez środowisko poszkodowanych żołnierzy, m.in. w zakresie możliwości pozostawania w służbie, rozszerzenia opieki medycznej oraz kwestii odznaczeń, mianowań i noszenia munduru. W pracach nad projektem planuje się udział członków stowarzyszeń zrzeszających żołnierzy poszkodowanych.
Przewiduje się, że projekt ustawy o weteranach wojskowych misji pokojowych i stabilizacyjnych zostanie w pierwszym półroczu 2009 r. skierowany do prac parlamentarnych.